Spataderen

Spataderen kunnen vanuit cosmetisch oogpunt erg vervelend zijn. Ook kan er medische noodzaak bestaan om de spataderen te verwijderen, omdat ze bijvoorbeeld pijnlijk kunnen zijn. Spataderen komen het meest voor bij vrouwen tussen de 20 en 75 jaar. Mannen hebben minder last van spataderen. Spataderen ontstaan door een erfelijke aanleg, overgewicht of door werk waarbij je veel moet staan. In dit artikel leggen we uit wat spataderen zijn, wat de klachten zijn en hoe spataderen behandeld worden.

Wat zijn spataderen?

Spataderen zijn uitgezette en kronkelige aderen waarin het bloed niet meer optimaal stroomt in de richting van het hart. De medische term voor spataderen is varices. Spataderproblemen doen zich voornamelijk in het oppervlakkig vaatsysteem van de benen voor.

Hoe werken aderen

spataderen-kuitspier-pomp
De kuitspier functioneert als pomp

De slagaderen (arteriën) brengen het bloed van het hart naar de benen. Via de aderen (venen) vloeit het bloed dan weer terug naar het hart. Aan de buitenkant van het been zit een heel netwerk van oppervlakkige aderen, binnen in het been, tussen de spieren in, zitten grotere aderen. Dit netwerk van aderen zorgt ervoor dat bloed terugstroomt naar het hart. Omdat het bloed naar boven, tegen de zwaartekracht, in moet stromen zitten in al deze aderen klepjes. Om te voorkomen dat het bloed bij stilstaan weer naar beneden zakt, zijn er kleppen in deze aderen. Als u loopt of uw beenspieren beweegt, dan worden de aderen leeg geknepen, en door de klepjes kan het bloed maar één kant op, omhoog. De kuitspier fungeert daarbij als een soort van pomp. Bij elke samentrekking van uw kuitspier ‘pompt’ u als het ware het bloed omhoog.

 

Hoe ontstaan spataderen?

Door verschillende oorzaken kunnen de kleppen in de oppervlakkige ader gaan lekken. Dat kan bijvoorbeeld omdat er te veel druk op de kleppen komt te staan, omdat het bloedvat wijder wordt of omdat de kleppen zelf zwak zijn aangelegd.

Als de kleppen lekken, wordt de druk onder die kleppen in de ader groter. Hoe groter de druk, des te wijder het bloedvat, waardoor er meer kleppen bezwijken.

Na verloop van tijd worden de gevolgen van de slechte ‘circulatie’ van het bloed zichtbaar als spataderen en treden er vervolgens klachten op.

Wie krijgt spataderen?

Eigenlijk kan iedereen spataderen krijgen, maar er zijn mensen die een verhoogde kans hebben op het ontstaan van spataderen:

  • Vrouwen meer dan mannen; kans neemt toe met de leeftijd;
  • Erfelijke aanleg (mensen, bij wie het in de familie voorkomt);
  • Zwangere vrouwen;
  • Mensen, die veel en lang moeten (stil) staan tijdens hun werk of bezigheden. Mensen, die in het verleden trombose in een been hebben gehad. Door de trombose kunnen de kleppen beschadigd zijn, waardoor ze kunnen gaan lekken.

Hoe zien spataderen eruit?

Kleine spataderen:

spataderen-takkebosvenenDeze kleine rode tot paarse adertjes komen vaak in kluwen voor en worden ook wel ‘takkenbosvenen’ genoemd. Ze zitten vaak als eerste rond de enkel en ‘kruipen’ dan omhoog naar de onderbenen en bovenbenen.

Deze kleine spatadertjes geven geen klachten, maar kunnen wel als cosmetisch storend worden ervaren.

Middelgrote spataderen:

Deze zijn enkele millimeters dik en kunnen zeer lang zijn. Vaak lopen deze op vanaf halverwege het bovenbeen over de knie naar het onderbeen. Ze komen ook vaak voor aan de binnenkant van de knie. Deze kunnen wel klachten geven.

Grote spataderen:

grote-spataderenDit zijn vaak lange, dikke kabels. De meest voorkomende loopt van de lies naar de binnenzijde van de knie naar de binnenkant van de enkel. Vaak is deze alleen zichtbaar in het onderbeen en is hij verscholen in het bovenbeen. Een andere grote spatader kan ontstaan uit de knieholte aan de achterzijde van de kuit. Deze geeft vaak klachten en kan uiteindelijk ook de huid beschadigen.

Wat zijn de klachten?

Niet elke spatader geeft klachten. Wel is het zo dat hoe groter de spataders hoe groter de kans dat er klachten aanwezig zijn. Typisch voor klachten van spataderen is dat ze toenemen in de loop van de dag en dat ze over het algemeen afnemen bij inspanning. Mogelijke klachten zijn:

  • Cosmetisch storend;
  • Moe / zwaar gevoel in de benen;
  • Pijn in de benen;
  • Onrustige benen;
  • Krampen (vooral in de nacht);
  • Jeuk;
  • Zwelling van de onderbenen.

Wat zijn zichtbare gevolgen van spataderen?

Niet alleen kunnen spataderen zichtbaar worden, maar de afgenomen circulatie van het bloed kan uiteindelijk ook huidafwijkingen geven. De eerste huidafwijking is het vasthouden van vocht in de onderbenen (oedeem). De huid van de onderbenen kan roestbruin verkleuren. Als de spataderen lang aanwezig zijn kunnen er ontstekingsreacties van de huid optreden. De grootste complicatie van spataderen is dat uiteindelijk een ‘open been’ (ulcus cruris). Belangrijk is dus om tijdig in te grijpen om enerzijds de klachten te verminderen en om anderzijds de kans op de mogelijke gevolgen van spataderen te verkleinen.

Onderzoek en behandelingsmogelijkheden

Duplexonderzoek:

Dit is een echo onderzoek met ultrageluidsgolven, waarbij de aderen zichtbaar worden gemaakt. Het Duplexonderzoek kan ook eventuele lekkages en hun oorzaak opsporen zodat er een op uw gericht behandelingsplan kan worden opgesteld. Het onderzoek is volstrekt pijnloos en onschadelijk. Zo nodig gebeurt het direct bij het eerste bezoek door de arts.

Wat zijn de behandelingsmogelijkheden?

Spataderen hoeven vanuit medisch oogpunt lang niet altijd behandeld te worden. Afhankelijk van de klachten en de eventuele bevindingen bij het onderzoek, zijn er verschillende mogelijkheden van behandeling. Als uw arts u een behandeling adviseert, ontvangt u uitgebreidere informatie.

Niet operatieve behandelingen

Sclerocompressietherapie (het wegspuiten van spataderen)

Bij deze behandeling wordt de spatader ingespoten met een vloeistof. De ader wordt zo als het ware dichtgeplakt. Het inspuiten van de vloeistof gebeurt met een heel dun naaldje en er zijn meerdere prikjes nodig. Meer informatie over deze behandeling vindt u in de aparte folder over sclerocompressietherapie. Belangrijk is dat sinds 2008 de behandeling van kleine spataderen niet meer vergoed wordt door uw zorgverzekeraar.

Echogeleide sclerocompressietherapie

De spataderen die behandeld worden, worden met het duplex-apparaat (echografie) zichtbaar gemaakt, aangeprikt en ingespoten met schuim. Dit schuim hecht zich aan de vaatwanden. De ader wordt zo als het ware dichtgeplakt. Deze behandeling kan worden beschouwd als alternatief voor het traditionele ‘strippen’ en is vooral aangewezen bij spataderen in het onderbeen en die zijn teruggekomen na een eerdere operatie.

Elastische kousen (compressietherapie)

Met elastische kousen wordt door middel van uitwendige druk het ‘teruglekken’ van het bloed zoveel mogelijk tegengegaan. Elastische kousen zijn er in allerlei maten en vormen. De keuze van het type elastische kousen hangt af van uw situatie en wordt met u besproken. Geadviseerd wordt de kous ‘s ochtends als u uit bed komt aan te doen en deze ‘s avonds voor u naar bed gaat uit te doen. Indien het aantrekken van de elastische kous u moeilijk afgaat, vraagt u dan naar het hulpkousje of een hulpstuk zodat dit gemakkelijker gaat.

Hoe voorkom ik spataderen?

Er is helaas weinig dat u actief kunt doen om de kans op (nieuwe) spataderen te verkleinen. Een gezond actief leven met voldoende beweging is daarin het belangrijkste. Indien u veel moet staan adviseren wij u om zoveel mogelijk te lopen of in ieder geval uw kuitspier aan te spannen (bijvoorbeeld door op uw tenen te gaan staan of door cirkels met uw voeten te maken). Belangrijk is ook om te beseffen dat als u eenmaal spataderen heeft, de kans zeer groot is dat er nieuwe bijkomen in de loop der tijd. Het is een voortschrijdend proces dat we niet kunnen stoppen en vaak blijven controle en bijkomende behandelingen aangewezen.